Konkurs - książki do wygrania!

Ogłaszamy konkurs, w którym do wygrania są trzy książki “Polscy terroryści” Wojciecha Lady, ufundowane przez wydawnictwo Znak Horyzont.

Jak wygrać książkę?

Prosimy o podanie uczestników i uczestniczek Rewolucji 1905 roku, z kręgów socjalistycznych, ludowych, spółdzielczych, którzy/które są patronami/patronkami łódzkich ulic, instytucji itp.

Osoby z największą liczbą trafień otrzymają książki!

Odpowiedzi proszę nadsyłać do poniedziałku, 20 października. Jak? Można je opublikować w komentarzu lub przesłać na adres e-mail rewo1905@gmail.com

Przy okazji, zachęcamy osoby z Łodzi i okolic do uczestnictwa w rozmowie z Wojciechem Ladą w Świetlicy Krytyki Politycznej w Łodzi, które odbędzie się 21 października,we wtorek, o godzinie 18.00; ul. Piotrkowska 101 (w bramie - lewa oficyna, I piętro). Szczegóły na Facebooku.

"Niech żyje Polska Ludowa"

Janusz Wojtasik w książce "Idea walki zbrojnej o niepodległość Polski 1864-1907" pisze o narodzinach świadomości politycznej chłopów i działalności ruchu ludowego w trakcie Rewolucji:

"W Królestwie [Polskim] na przebudzenie polityczne mas chłopskich wpłynęły odezwy, ulotki i broszury partii robotniczych, zwłaszcza PPS, która utworzyła specjalny Wydział Wiejski dla prowadzenia roboty rewolucyjnej na wsi. Ogromne znaczenie w tej materii miała słynna broszura Edwarda Abramowskiego «Zmowa powszechna przeciw rządowi». Abramowski, działacz społeczny, filozof, socjolog i psycholog, współtwórca Związku Zagranicznego Socjalistów Polskich i PPS, zerwawszy wcześniej z socjalistami zbliżył się do ruchu ludowego. W broszurze swej wzywał ogół mieszkańców do «zmowy» przeciwko zaborcy w imię walki o «wolność Polski i wolność każdego człowieka w Polsce».

Uczeń Augusta Rodina

Ceniony przedwojenny rzeźbiarz i uczeń Augusta Rodina, Józef Gardecki, wspierał ruch rewolucyjny, przemycał do Królestwa Polskiego „bibułę” Polskiej Partii Socjalistycznej i agitował. Jego żona we wspomnieniu „Zasypane gruzami” pisze o bracie skazanym za działalność rewolucyjną, którego wraz z Józefem odwiedzili na Pawiaku tuż po ceremonii ślubnej:

Rzeźbiarz Józef Gardecki

Józef Gardecki, ceniony przedwojenny rzeźbiarz i reżyser teatrów robotniczych pod zaborami, przemycał w trakcie Rewolucji 1905 roku bibułę z Krakowa do Królestwa Polskiego. Były to nielegalne wydawnictwa Polskiej Partii Socjalistycznej. Rozdawał je robotnikom i chłopom oraz agitował.

Przeciw zakusom kamieniczników

Odezwa Polskiej Partii Socjalistycznej z 1906 roku w sprawie podwyżek komornego:

Towarzysze i Obywatele!

Wobec prześladowań przez rząd partii socjalistycznych - wielcy i mali wyzyskiwacze zaczęli podnosić głowy: starają się oni wydrzeć wywalczone w ostatnim roku na rzecz mas pracujących ustępstwa, usiłują wrócić do bezpowrotnie minionych czasów niczym nieograniczonego wyzysku.

Tęsknota do Łodzi

Wiersz Aleksego Rżewskiego „Tęsknota do Łodzi”. Rżewski napisał go po ucieczce z Syberii, przebywając na emigracji we Francji. Na Syberię został zesłany za działalność w Organizacji Bojowej Polskiej Partii Socjalistycznej podczas Rewolucji 1905 roku.

Ostatni prezydent międzywojennej Łodzi

We wstępie do książki „Piłsudski jakim go znałem” Leona Wasilewskiego, prof. Andrzej Friszke cytuje wspomnienia Jana Kwapińskiego z czasów Rewolucji 1905 roku. Jan Kwapiński (właśc. Piotr Chałupka) był działaczem Polskiej Partii Socjalistycznej, członkiem Organizacji Bojowej, uczestniczył m.in. w akcji pod Rogowem; uczestnik wojny polsko-bolszewickiej; w latach 1922-1930 poseł na Sejm; od 1939 roku prezydent miasta Łodzi; 1940-1941 więzień NKWD; 1943-1944 - minister i wicepremier rządu emigracyjnego w Londynie.

Postulaty Radomskiej Organizacji Stolarzy

Postulaty Radomskiej Organizacji Stolarzy przy Polskiej Partii Socjalistycznej z 16 maja 1905 roku:

"W poczuciu niesprawiedliwości obecnych naszych warunków pracy, pociągnięci i zachęceni przykładem innych, wystąpiliśmy i my ze swymi żądaniami.

Już samym tym solidarnym wystąpieniem naszym pokazaliśmy, że doskonale rozumiemy swój interes. Niech więc porzucą nadzieję zniewolenia nas do pracy przy dotychczasowych warunkach. Mamy prawo żądać polepszenia swego bytu i żadne przeszkody nas nie powstrzymają!

Julian Jastrzębski

Anna Skarzyńska przesłała nam wspomnienie o swoim dziadku, uczestniku Rewolucji 1905 roku:

Julian Jastrzębski urodził się w Płocku 16 lutego 1886 r. w domu na ul. Warszawskiej pod nr 5. Jego ojciec Michał był szewcem i przeniósł się do Warszawy, żeby podjąć pracę w słynnym zakładzie Eugeniusza Hiszpańskiego, gdzie specjalizował się w wojskowych oficerkach.

Jan Czerkaski, działacz PPS

Jan Czerkaski urodził się w Łasku w 1869 r. Wstąpił do Polskiej Partii Socjalistycznej w Pabianicach w 1893 r. Zajmował się tworzeniem kółek partyjnych, agitacją, rozwożeniem bibuły. Po raz pierwszy aresztowany w 1899 r., został osadzony w więzieniu w Sieradzu. Zwolniony po trzech miesiącach za poręczeniem. Ponownie aresztowany w 1901 r., osadzony na kilka miesięcy w więzieniu w Piotrkowie Trybunalskim, skazany następnie na rok zesłania.

Wanda Kiltynowiczowa, rewolucjonistka

W Kronice Ruchu Rewolucyjnego z 1935 r. znajdujemy biogram rewolucjonistki Wandy Kiltynowiczowej (1859-1928):

W latach 1904-1906 udzielała się w Polskiej Partii Socjalistycznej, była ściśle związana z organizacją bojową partii. Wielokrotnie pomagała więźniom w ucieczce, następnie opiekowała się ich losem, m.in. rannym w wybuchu bomby Walerym Sławkiem.

Władysław Bartniak, bojowiec PPS

W dniu 17 czerwca 1910 r. na stacji w Grodzisku Mazowieckim został przeprowadzony zamach bombowy na naczelnika straży ziemskiej powiatu błońskiego*, kapitana Iwana Aleksandrowa. Zamachowcem był Władysław "Henryczek"* Bartniak. Bomba wprawdzie nie zabiła Aleksandrowa, ale unieszkodliwiła go na długie miesiące, a po wyzdrowieniu został przeniesiony do Turkiestanu. Iwan Aleksandrow wsławił się okrucieństwem podczas przesłuchiwań rewolucjonistów, przyczynił się w znacznym stopniu do upadku organizacji PPS zarówno w Radomskiem, jak w Żyrardowie i Grodzisku.

Henryk Baron, bojowiec PPS

Dziś, 9 maja, mija 107. rocznica śmierci bojowca Polskiej Partii Socjalistycznej, Henryka Barona. Z tej okazji prezentujemy fragment tekstu o Baronie autorstwa Adama Próchnika z Kroniki Ruchu Rewolucyjnego (1935 r.):

[...] Baron był dzieckiem Warszawy. Ojciec jego Władysław Baron i matka Joanna z Tiulów mieszkali na ul. Wroniej. Dnia 2 grudnia 1887 r. przyszedł tam na świat syn, któremu przy chrzcie nadano dwa imiona: Henryk Władysław. Tam też upłynęło jego dzieciństwo. Nie wiemy o tym okresie nic bliższego. Było to typowe dzieciństwo dziecka robotniczego. Nędza i bieda, normalne warunki życia przeciętnej rodziny robotniczej, znaczyły je na każdym kroku.

1 maja 1905 roku w Warszawie

Informacje o wydarzeniach 1 maja 1905 roku w Warszawie w gazecie "Prawda":

Dzieje dnia tego "Warsz[awski] Dniewnik" opowiada w następujący sposób:

Około 11 rano stójkowy na rogu Chłodnej i Wroniej zauważył mężczyznę rozdającego proklamacje i chciał go aresztować. Wówczas z tłumu padły dwa strzały rewolwerowe, które chybiły policjanta, ale natomiast żołnierz stojący pod koszarami zastrzelił rozdającego proklamacje. Zabity, jak się okazało, był dawnym [uczniem – T.K] szkoły technicznej Wawelberga, 19-letnim Karolem Szonertem. Przy nim znaleziono proklamacje i rewolwer.

Ulotka antymobilizacyjna PPS

Ulotka antymobilizacyjna wydana w listopadzie 1904 przez Radomski Komitet Robotniczy Polskiej Partii Socjalistycznej:

1938. Tablice pamiątkowe ku czci rewolucjonistów.

26 maja 1938 r. w Warszawie oddano hołd bojowcom - symbolom Rewolucji 1905 roku - Henrykowi Baronowi i Tadeuszowi Dzierzbickiemu, wieszając tablice pamiątkowe. O wydarzeniu tym czytamy w Głosie kobiet, nr 11 z 19 czerwca 1938 r.:

Ruch rewolucyjny w Zduńskiej Woli

Na stronie Muzeum Historii miasta Zduńska Wola, w tekście Nasze miasto wiek temu i później Jerzego Chrzanowskiego, czytamy:

Atmosferę w mieście zdominowały wydarzenia polityczne, które niosła rewolucja lat 1905-1907. Dnia 25 lutego 1907 r. bojówki PPS przeprowadziły zamach na podoficera żandarmerii carskiej Juliusza Szlitnera (wg innych źródeł Sztibnera), a 9 maja dokonano zamachu na zdrajcę Leopolda Ballego. W nocy z 2 na 3 czerwca przeprowadzono zamach na tutejszego fabrykanta Karola Kusego, zaś 24 grudnia miejscowi działacze SDKPiL przeprowadzili zamach na żandarma Sawę J. Łukianowicza.

Bojowiec ze Zduńskiej Woli

Bronisław Michalak był w Zduńskiej Woli instruktorem lokalnej komórki Organizacji Bojowej Polskiej Partii Socjalistycznej, nazywanej Kwiatem Paproci*. Aktywny w trakcie Rewolucji 1905 roku, był autorem kilkudziesięciu zamachów na szpicli i policjantów. W czasie, gdy Rewolucja miała się już ku końcowi, kiedy to aresztowano wielu działaczy PPS i SDKPiL, Michalak otrzymał propozycję bezpiecznego wyjazdu za granicę. Odmówił i ukrywał się w Zduńskiej Woli. 8 maja 1908 r. został wydany przez szpicla. Osaczony w domu nr 20 przy ulicy Piwnej, nie mając szans na ucieczkę, popełnił samobójstwo.

Hołd bojownikom walki z caratem

Notka pt. Hołd bojownikom walki z caratem w powiecie łódzkim z księgi pamiątkowowej pt. Dziesięć lat odrodzonej Polski niepodległej w życiu powiatu łódzkiego z 1928 r., mówiąca o przeniesieniu prochów uczestników Rewolucji z Bełdowa na Polesie Konstantynowskie w Łodzi:

Kraków rewolucjonistów

Witold Trzciński pisze o znaczeniu Krakowa dla ruchu rewolucyjnego:

Droga do Królestwa Polskiego w celu wzięcia udziału w ruchu rewolucyjnym prowadziła zawsze przez Kraków. W Krakowie koncentrowały się władze zagraniczne PPS. Również w tym samym Krakowie wokół Adolfa Warskiego skupiali się esdecy [działacze i działaczki Socjaldemokracji Królestwa Polskiego i Litwy].