"Niech żyje Polska Ludowa"

Janusz Wojtasik w książce "Idea walki zbrojnej o niepodległość Polski 1864-1907" pisze o narodzinach świadomości politycznej chłopów i działalności ruchu ludowego w trakcie Rewolucji:

"W Królestwie [Polskim] na przebudzenie polityczne mas chłopskich wpłynęły odezwy, ulotki i broszury partii robotniczych, zwłaszcza PPS, która utworzyła specjalny Wydział Wiejski dla prowadzenia roboty rewolucyjnej na wsi. Ogromne znaczenie w tej materii miała słynna broszura Edwarda Abramowskiego «Zmowa powszechna przeciw rządowi». Abramowski, działacz społeczny, filozof, socjolog i psycholog, współtwórca Związku Zagranicznego Socjalistów Polskich i PPS, zerwawszy wcześniej z socjalistami zbliżył się do ruchu ludowego. W broszurze swej wzywał ogół mieszkańców do «zmowy» przeciwko zaborcy w imię walki o «wolność Polski i wolność każdego człowieka w Polsce».

"Niech żyje świadomość i jedność ludowa!"

„Własnymi siłami zabieramy się do pracy, bo czas już wielki, aby chłop polski zamiast to temu, to tamtemu się przypochlebiać […] wziął się sam do czynu, jak sam staje do pługa, jak sam staje do siewu” - czytamy w odezwie pierwszego ruchu politycznego chłopów w Królestwie Polskim, Polskiego Związku Ludowego - „Jak sam orzesz i zasiewasz, chłopie, swój zagon ojcowy – tak zaorz i zasiej swoje życie gromadzkie, społeczne i narodowe. Stań się obywatelem […] otwórz swe oczy nie tylko na wieś, w której mieszkasz, ale szerzej, jak najszerzej” - pisali przedstawiciele założonego w 1904 r. radykalnego i niezależnego ruchu włościańskiego. Oto dalsze fragmenty odezwy:

Polski Związek Ludowy

Słowo o postępowej organizacji wiejskiej - Polskim Związku Ludowym:

"Grono działaczy oświatowych skupionych wokół Stefana Juliana Brzezińskiego organizowało kursy, wykłady, wydawało broszury dla nauczycieli wiejskich, chcąc za ich pośrednictwem dotrzeć do mieszkańców wsi. Z tego postępowego ruchu oświatowego w roku 1904, na fali narastającego wrzenia rewolucyjnego, powstało pierwsze, działające nielegalnie w Królestwie Polskim ugrupowanie polityczne, reprezentujące interesy ludności wiejskiej – Polski Związek Ludowy.

Represje władz carskich wobec ruchu ludowego

25 maja 1907 roku do redakcji "Zagonu" - organu prasowego Polskiego Związku Ludowego - wkracza policja i aresztuje wszystkich obecnych (37 czołowych działaczy PZL, m.in. Zygmunta Nowickiego, Wacława Piotrowskiego, Ludwika Sudę, Teofila Kurczaka i Stanisława Najmołę). Ostatni numer "Zagonu" ukazuje się 8 czerwca 1907 roku.

Zjazd nauczycieli ludowych w Pilaszkowie

"Z inicjatywy pani Stefanii Sempołowskiej zostaje zwołany zjazd delegatów kół nauczycielskich z całej Kongresówki do Pilaszkowa pod Łowiczem, w szkole Stanisława Najmoły, na dzień 1 października 1905 r.

Na zjazd do Pilaszkowa przybyło ok. 35 nauczycieli. Uchwalona została deklaracja, w której nauczycielstwo solidaryzuje się z żądaniami ludu, ogłasza jawnie, że przystępuje do nauczania w szkołach ludowych wyłącznie w języku i duchu polskim. Na zjazd między innymi przybyli z Warszawy Wacław Sieroszewski, Ludwik Darkowski [Darowski?], Marian Bielecki […]

Polski Związek Ludowy a Edward Abramowski

W 1904 r., tuż przed wybuchem Rewolucji, powstaje postępowa organizacja chłopska - Polski Związek Ludowy. Działalność PZL inspirowana jest między innymi myślą socjalisty Edwarda Abramowskiego, teoretyka spółdzielczości:

"Istotny wpływ na ideologię Polskiego Związku Ludowego wywierał Edward Abramowski. Działacze PZL wydali w kwietniu 1905 r. popularną wówczas jego pracę pt. Zmowa powszechna przeciwko rządowi.

"Rolnik i robotnik są dziećmi jednej ojczyzny"

Fragment tekstu "Pług i młot" z pisma Polskiego Związku Ludowego pt. "Głos Gromadzki" (nr 4 z 1906 r.), mówiący o solidarności między pracownikami fabryk a chłopami i służbą folwarczną:

"Kiedy rewolucja uderzyła w swoje dzwony, aby do walki powołać każdą uciśnioną duszę, pierwszym, który stanął w szeregu, był robotnik fabryczny. On krwią zrosił ulice wszystkich miast i miasteczek, wszystkich osad […]

Ożywienie polityczne chłopów - Polski Związek Ludowy

"Na skutek narastania ruchu rewolucyjnego w 1904 r. w Królestwie Polskim nastąpiło ożywienie polityczne chłopów. Jesienią 1904 r. chłopi żądali przywrócenia języka polskiego w szkole i gminie oraz odmawiali płacenia podatków. Pod wpływem tych wydarzeń grupa działaczy dawnego Koła Oświaty Ludowej ze Stefanem Julianem Brzezińskim, Wacławem Piotrowskim, Zygmuntem Nowickim, Ludwikiem Sudą, Karolem Klimkiem wraz z kilkoma wtajemniczonymi chłopami dnia 18.XI.1904 r. założyła tajną organizację pod nazwą Polski Związek Ludowy (PZL).