Wiktor Alter - uczestnik strajku szkolnego

Wiktor Alter (1890-1943) był działaczem żydowskiego Bundu (od 1917 r. członek Centralnego Komitetu partii); uczestniczył w strajku szkolnym w czasie Rewolucji 1905 roku - walczył o szkołę demokratyczną, przeciwko rusyfikacji. W II RP zasiadał w warszawskiej Radzie Miasta, był ławnikiem Magistratu; należał do Komisji Centralnej Związków Zawodowych w klasowym Związku Stowarzyszeń Zawodowych. W 1941 r., wraz z Henrykiem Ehrlichem, przywodcą Bundu, został aresztowany i zamordowany przez NKWD. O ich uwolnienie apelowali m. in. Eleanor Roosevelt i Albert Einstein.

Uchwała koła bundowskiej młodzieży szkół średnich

Postulaty koła Bundu młodzieży szkół średnich, walczącego o szkołę wolną i demokratyczną, w ramach walki o ustrój demokratyczny kraju:

[...] Żądamy:

a) zniesienia wszelkich ograniczeń narodowościowych, wyznaniowych i społecznych;

b) powszechnego, obowiązkowego, bezpłatnego nauczania;

c) oddzielenia szkoły od kościoła;

d) autonomii każdej narodowości w zakresie życia kulturalnego [...]

Źródło: Cyfrowa Biblioteka Narodowa Polona.

Ulotka koła bundowskiej młodzieży szkół średnich.

Ruch rewolucyjny w Zduńskiej Woli

Na stronie Muzeum Historii miasta Zduńska Wola, w tekście Nasze miasto wiek temu i później Jerzego Chrzanowskiego, czytamy:

Atmosferę w mieście zdominowały wydarzenia polityczne, które niosła rewolucja lat 1905-1907. Dnia 25 lutego 1907 r. bojówki PPS przeprowadziły zamach na podoficera żandarmerii carskiej Juliusza Szlitnera (wg innych źródeł Sztibnera), a 9 maja dokonano zamachu na zdrajcę Leopolda Ballego. W nocy z 2 na 3 czerwca przeprowadzono zamach na tutejszego fabrykanta Karola Kusego, zaś 24 grudnia miejscowi działacze SDKPiL przeprowadzili zamach na żandarma Sawę J. Łukianowicza.

Święto 1 maja w 1934 r.

Oto ulotka partii socjalistycznej Bund, zachęcająca do udziału w obchodach święta 1 maja 1934 r. w Łodzi. W programie obchodów czytamy:

[...] b) Godzina 11 - wymarsz z Wodnego Rynku do Grobów Poległych Bohaterów Rewolucji z r. 1905-7 ulicami: Główną [obecnie al. Piłsudskigo], Piotrkowską, Pl. Wolności i 11 Listopada [?], c) Przemówienia przy Grobach Poległych wygłoszą tow.: Edmund Chodyński, Artur Szewczyk, Henryk Wachowicz, Józef Głażewski, Stanisław Goliński, Emil Zerbe, Otto Heike, S. Nutkiewicz i E. Zelmanowicz.

 Działacze i działaczki Bundu uczestniczyli w Rewolucji 1905 roku

Fragment.

Źródło: Cyfrowa Biblioteka Narodowa Polona.

Republika krynkowska

Na wiadomość o krwawej niedzieli w Petersburgu Polska Partia Socjalistyczna, Socjaldemokracja Królestwa Polskiego i Litwy i Bund ogłaszają strajk solidarnościowy, nazywany w historiografii styczniowym albo styczniowo-lutowym. 30 stycznia 1905 roku do strajku przystępują garbarze w Krynkach (gubernia grodzieńska).

Łódzkie ulice

Osiedle im. Józefa Montwiłła-Mireckiego – rewolucjonisty z Organizacji Bojowej Polskiej Partii Socjalistycznej, uczestnika Rewolucji 1905 roku, straconego w 1908 r. - budowano w latach 1928-1931, gdy Łodzią władali socjaliści. Oto co możemy przeczytać o propozycjach patronów ulic, zgłoszonych w 1930 r.:

"Ważne miejsce w obchodach 25 rocznicy rewolucji 1905 r. w Łodzi przypadło postaci Józefa Montwiłła-Mireckiego. W czerwcu 1930 r., gdy ukończono 8 budynków mieszkalnych osiedla zaprojektowanego przez socjalistyczny samorząd, postanowiono nadać mu imię Montwiłła-Mireckiego. Z wnioskiem takim wystąpił ławnik [członek zarządu miejskiego] Roman Izdebski, przewodniczący Wydziału Budownictwa, i wniosek ten przedłożył na posiedzeniu magistratu 20 czerwca 1930 r.

W 1905 roku robotnicy bili się o chleb

Fragment wywiadu Joanny Podolskiej z Markiem Edelmanem o Rewolucji 1905 roku:

Marek Edelman: [Rewolucja 1905 roku] to pierwszy zryw robotników przeciwko wyzyskowi. Rewolucja wybuchła, gdy w Polsce dopiero tworzył się kapitalizm, a klasa robotnicza od niedawna zaczęła się organizować. W Łodzi znajdowały się wielkie fabryki i tutaj było najwięcej robotników. To dlatego w Łodzi było centrum wydarzeń.

Edelman, Bund a Rewolucja 1905 roku

"Matka [Marka Edelmana], Cecylia Edelman [...] od zawsze działała w lewicowej żydowskiej partii Bund. Bundowcy byli przeciwni syjonistycznej emigracji do Palestyny, chcieli kultywować żydowską kulturę w Polsce oraz jidysz, a nie hebrajski."