Wiktor Alter - uczestnik strajku szkolnego

Wiktor Alter (1890-1943) był działaczem żydowskiego Bundu (od 1917 r. członek Centralnego Komitetu partii); uczestniczył w strajku szkolnym w czasie Rewolucji 1905 roku - walczył o szkołę demokratyczną, przeciwko rusyfikacji. W II RP zasiadał w warszawskiej Radzie Miasta, był ławnikiem Magistratu; należał do Komisji Centralnej Związków Zawodowych w klasowym Związku Stowarzyszeń Zawodowych. W 1941 r., wraz z Henrykiem Ehrlichem, przywodcą Bundu, został aresztowany i zamordowany przez NKWD. O ich uwolnienie apelowali m. in. Eleanor Roosevelt i Albert Einstein.

Uchwała koła bundowskiej młodzieży szkół średnich

Postulaty koła Bundu młodzieży szkół średnich, walczącego o szkołę wolną i demokratyczną, w ramach walki o ustrój demokratyczny kraju:

[...] Żądamy:

a) zniesienia wszelkich ograniczeń narodowościowych, wyznaniowych i społecznych;

b) powszechnego, obowiązkowego, bezpłatnego nauczania;

c) oddzielenia szkoły od kościoła;

d) autonomii każdej narodowości w zakresie życia kulturalnego [...]

Źródło: Cyfrowa Biblioteka Narodowa Polona.

Ulotka koła bundowskiej młodzieży szkół średnich.

Kazimierz Sosnkowski

Kazimierz Sosnkowski - szef sztabu I Brygady Legionów Polskich, Minister Spraw Wojskowych w II RP i Wódz Naczelny Wojska Polskiego w latach 1943–1944 – rozpoczął swoją polityczno-wojskową działalności w Polskiej Partii Socjalistycznej, w przededniu Rewolucji 1905 roku. We wstępie do wspomnień Sosnkowskiego pt. Cieniom września, czytamy o jego zaangażowaniu w Organizację Bojową PPS i posłużeniu się tym doświadczeniem w tworzeniu Związku Walki Czynnej i Związku Strzeleckiego, z których to organizacji wyłoniły się następnie Legiony Polskie i Polska Organizacja Wojskowa (POW):

Kościół polski a strajk szkolny

"29 czerwca 1905 r. w kościele św. Jana w Warszawie ksiądz Tauer wygłosił kazanie przeciwko bojkotowi szkoły carskiej. 27 czerwca odczytano z ambon list pasterski arcybiskupa Popiela 'Do rodziców polskich', nawołujący do zaniechania bojkotu szkoły carskiej. W liście tym arcybiskup nazywa strajk szkolny 'sprzeniewierzeniem wobec wielkich ideałów'.

"Pierwsza awantura o szkołę polską"

Ze wspomnień Teofila Kurczaka, działacza ludowego - początek walki o polską szkołę na wsi:

"Załamanie się Rosjan i oddanie miasta Port-Artur spowodowało przegraną Rosji, a z tym oddech dla Polaków [Rosja walczyła wówczas z Japonią]. Rok 1905 zarysował się wielkimi zmianami. Walka o polski język w szkole, gminie i we wszelkiej administracji – oto żądania Polaków.