Kazimierz Sosnkowski

Kazimierz Sosnkowski - szef sztabu I Brygady Legionów Polskich, Minister Spraw Wojskowych w II RP i Wódz Naczelny Wojska Polskiego w latach 1943–1944 – rozpoczął swoją polityczno-wojskową działalności w Polskiej Partii Socjalistycznej, w przededniu Rewolucji 1905 roku. We wstępie do wspomnień Sosnkowskiego pt. Cieniom września, czytamy o jego zaangażowaniu w Organizację Bojową PPS i posłużeniu się tym doświadczeniem w tworzeniu Związku Walki Czynnej i Związku Strzeleckiego, z których to organizacji wyłoniły się następnie Legiony Polskie i Polska Organizacja Wojskowa (POW):

Ostrowiec Świętokrzyski. Rok 1904.

W 1904 r. w Królestwie Polskim - po wybuchu wojny rosyjsko-japońskiej - zrobiło się wyjątkowo niespokojnie. Zaczęły się manifestacje, pochody, narastała atmosfera buntu. Jednym z najbardziej znanych ówczesnych wydarzeń jest manifestacja Polskiej Partii Socjalistycznej na placu Grzybowskim w Warszawie, podczas której doszło do starcia z policją i wojskiem. Miało to miejsce 13 listopada. Sześć dni później zawrzało w Ostrowcu Świętokrzyskim. Dowiadujemy się o tym z pamiętnika Ignacego Boernera, późniejszego członka Legionów i Polskiej Organizacji Wojskowej, ministra poczt i telegrafów w II RP:

Służba w armii a golgota rewolucyjna

Działacz socjalistyczny, historyk, żołnierz 5 Pułku Piechoty Legionów Adam Próchnik dokonał rozróżnienia pomiędzy żołnierzem a rewolucjonistą:

"Nie ma wspólnej miary czasu między służbą w armii i uczestnictwem w wojnie, a służbą w organizacji rewolucyjno-bojowej, między żołnierzem, a bojowcem. Służba bojowca to był świadomy akt woli.

"Czy orzesz pługiem, czy kujesz młotem, czerwony sztandar do ręki bierz!"

Liderem Wydziału Chłopskiego Polskiej Partii Socjalistycznej (w toku rewolucji przemianowanego na Wydział Wiejski) był Andrzej Strug (pseudonim literacki Tadeusza Gałeckiego), żołnierz Legionów, ceniony pisarz międzywojnia, działacz praw człowieka, doceniany za swoją postawę nawet poza granicami kraju – gdy zmarł w 1937 r., jeden z wieńców pogrzebowych ufundowała Republika Hiszpańska, strona w toczącej się wówczas wojnie domowej (1936-1939).