O manifestacji na Placu Grzybowskim

Artykuł pt. 13 listopada w Warszawie* z Przedświtu, organu prasowego Polskiej Partii Socjalistycznej. Tekst komentuje manifestację PPS-u, na której po raz pierwszy od Powstania Styczniowego skonfrontowano się zbrojnie z zaborcą:

1863-1905

Obrazek z pisma satyrycznego Mucha, z 15 grudnia 1905 r.

Źródło: Cyfrowa Biblioteka Narodowa Polona.

Myśliciele wytyczają drogi, bohaterowie oddają życie

Fragment tektu Kazimierza Rusinka o pisarzu i rewolucjoniście Andrzeju Strugu: 

Wszystko odbyło się jak należy. Były wieńce i były szarfy czerwone. Śpiewano nad grobem czerwony sztandar.

Tak pisał Andrzej Strug o pogrzebie konspiratora rewolucjonisty, tak pisał o ludziach, którzy w podziemiu konspirowali, w podziemiu pisali i działali, w podziemiu gromadzili myśli przodków i rodzili nowe, socjalistyczne, liczyli na siły bojowej organizacji, potajemnie i w kieszeniach znosili proch, aby pociskiem świadomości klasowej uderzyć w tron cara zaborcy, zburzyć ustrój narodowego i klasowego ucisku, walczyć z obcą i rodzimą reakcją.

O oświacie po upadku Powstania Styczniowego

Rusyfikacja i wzmocnienie podziału kastowego w Królestwie Polskim po upadku Powstania Styczniowego:

"W roku 1869 uległa likwidacji zamieniona na podrzędny uniwersytet rosyjski warszawska Szkoła Główna, w tymże roku nastąpiła też ostateczna rusyfikacja szkół średnich (uprzednio w 1866 roku część z nich skasowano). W 1872 przeprowadzono ogólną […] reformę szkolnictwa, która zlikwidowała ostatnie odrębne cechy systemu szkolnego Królestwa. Reforma ta jednocześnie wzmocniła reakcyjność i represyjność szkoły, a także zaostrzyła rygory selekcji społecznej. W jej to wyniku sformułowano sławetne zalecenia zmierzające do uwolnienia szkół średnich od dzieci stangretów, kucharzy, praczek, drobnych sklepikarzy i podobnych ludzi […]

"Bez wyjątku stanęły wszystkie fabryki"

Warszawa, 30 stycznia 1905 r. - zaczęła się Rewolucja. Oto Biuletyn Strajkowy Polskiej Partii Socjalistycznej:

"Strajk powszechny, przygotowywany przez nas wobec spodziewanej mobilizacji* w Warszawie, został przyspieszony na wieść o wypadkach petersburskich [tzw. "krwawej niedzieli"]. W środę utworzył się ogólny Komitet Strajkowy i 6 dzielnicowych, w tym 1 żydowski.

Róża na grobach powstańców i bojowników rewolucji

Fragment dramatu "Róża", a w nim nadzieja Żeromskiego, że [Józef]Toczyski [naczelnik Wydziału Skarbu Rządu Narodowego w trakcie powstania styczniowego] i [Stefan] Okrzeja [bojowiec Polskiej Partii Socjalistycznej] - obaj straceni na stokach warszawskiej Cytadeli - zostaną w należycie upamiętnieni; będą inspiracją dla przyszłych pokoleń.