Ważne: zmiana strony

Ruszyliśmy z nową odsłoną strony o Rewolucji 1905 roku, znajdziecie ją pod adresem http://rewolucja1905.pl. Od tej chwili blog, na którym jesteście, zostaje zawieszony, kolejne artykuły pojawią się wyłącznie na nowej stronie.

Bezimienni rycerze Polski

Wiadomość z łódzkiej gazety Ilustrowana Republika, nr 202, 23 lipca 1926 r.:

Bezimienni rycerze Polski byli masowo rozstrzeliwani w lasku Konstantynowskim. Wczoraj znaleziono szczątki tych bohaterów.

W dniu wczorajszym o godzinie trzeciej po południu robotnicy w czasie kopania piasku w lesie Konstantynowskim obok strzelnicy wojskowej dokonali strasznego odkrycia. Jeden z robotników, wsunąwszy szpadel w ziemię napotkał tak silny opór, że zaciekawiony tym wypadkiem nachylił się nad rozkopanym dołem i ku wielkiemu swemu przerażeniu spostrzegł bielejące kości szkieletu.

Charakter patriotyzmu polskiego

Iza Moszczeńska w początkach Rewolucji 1905 roku publikuje w krakowskiej „Krytyce” ciekawy komentarz pt.  „Psychologia i technika obecnej rewolucji”, oto fragmenty:

Charakter naszego patriotyzmu polskiego [...] był to nieustający płacz i modlitwa nad grobem matki-ojczyzny i jej bohaterskich obrońców. Wszystkie nasze pieśni narodowe były płaczem, modlitwą - wielkim krzykiem boleści zrywającym się ku niebu rozdzierającą skargą, błagalnym wznoszeniem rąk do Przedwiecznej Sprawiedliwości.

Daszyński: demonstracja w Krakowie w 1905 r.

Dziś mija 148. rocznica urodzin Ignacego Daszyńskiego, wybitnego polityka socjalistycznego, lidera Polskiej Partii Socjalno-Demokratycznej Galicji i Śląska Cieszyńskiego i PPS, premiera rządu lubelskiego z 1918 r. i marszałka Sejmu w międzywojniu.

Daszyński nie brał udziału w Rewolucji 1905 roku w Królestwie Polskim, krytycznie oceniał zarówno strajki generalne jak i działalność Organizacji Bojowej PPS. Dał temu wyraz w swoich pamiętnikach. Bez względu na ocenę Rewolucji, jej wybuch doprowadził do szeregu zmian w zaborze austriackim, m.in. reformy ordynacji wyborczej w 1907 roku.

Na początku 1905 roku w Galicji odbyły się demonstracje solidarnościowe z ruchem rewolucyjnym z Królestwa Polskiego, pisze o nich Daszyński:

Zaduszki Rewolucyjne - relacja

W sobotę 25 października odbyły się Zaduszki Rewolucyjne, w ramach Dziadów Staropoleskich, święta dzielnicy Polesie. Udaliśmy się na Stary Cmentarz w Łodzi odwiedzić groby uczestników i uczestniczek Rewolucji 1905 roku.

Odwiedziliśmy następujące groby: Aleksego Rżewskiego, Aleksandra i Alicji Napiórkowskich, Piotra Kona, trzy mogiły zbiorowe oraz groby ofiar walk bratobójczych.

Konkurs - książki do wygrania!

Ogłaszamy konkurs, w którym do wygrania są trzy książki “Polscy terroryści” Wojciecha Lady, ufundowane przez wydawnictwo Znak Horyzont.

Jak wygrać książkę?

Prosimy o podanie uczestników i uczestniczek Rewolucji 1905 roku, z kręgów socjalistycznych, ludowych, spółdzielczych, którzy/które są patronami/patronkami łódzkich ulic, instytucji itp.

Osoby z największą liczbą trafień otrzymają książki!

Odpowiedzi proszę nadsyłać do poniedziałku, 20 października. Jak? Można je opublikować w komentarzu lub przesłać na adres e-mail rewo1905@gmail.com

Przy okazji, zachęcamy osoby z Łodzi i okolic do uczestnictwa w rozmowie z Wojciechem Ladą w Świetlicy Krytyki Politycznej w Łodzi, które odbędzie się 21 października,we wtorek, o godzinie 18.00; ul. Piotrkowska 101 (w bramie - lewa oficyna, I piętro). Szczegóły na Facebooku.

Samosądy na wsi

Poruszenie na wsi – samosądy w powiecie krasnostawskim:

"Na skutek wstrząsu psychicznego, jakiego doznała ludność gminy łopiennickiej w okresie ostatnich wypadków politycznych na terenie powiatu i całego kraju, oraz ruchów socjalnych, przejawiających się w tym czasie w postaci strajków rolnych służby folwarcznej, żądza czynu i zmiany, jakiej pełna była wieś, zaczęła się wyładowywać w tym, co było najbliższe i najbardziej doskwierało w codziennym życiu. Wieś postanowiła pozbyć się plagi panoszącego się złodziejstwa, które od lat kwitło bezpiecznie pod skrzydłami pozostających z nim w zmowie «strażników» moskiewskich.

"Wejrzeć w świat, w życie bieżące"

Rewolucja 1905 roku była wydarzeniem kluczowym dla polskiego ruchu ludowego na terenach zaboru rosyjskiego, w którym od upadku Powstania Styczniowego panował brak swobód politycznych. Janusz Gmitruk w tekście "Geneza powstania ruchu ludowego i miejsce Siewby w dorobku prasowym ludowców przed I wojną światową" pisze o rewolucyjnym ożywieniu na wsi:

"Niech żyje Polska Ludowa"

Janusz Wojtasik w książce "Idea walki zbrojnej o niepodległość Polski 1864-1907" pisze o narodzinach świadomości politycznej chłopów i działalności ruchu ludowego w trakcie Rewolucji:

"W Królestwie [Polskim] na przebudzenie polityczne mas chłopskich wpłynęły odezwy, ulotki i broszury partii robotniczych, zwłaszcza PPS, która utworzyła specjalny Wydział Wiejski dla prowadzenia roboty rewolucyjnej na wsi. Ogromne znaczenie w tej materii miała słynna broszura Edwarda Abramowskiego «Zmowa powszechna przeciw rządowi». Abramowski, działacz społeczny, filozof, socjolog i psycholog, współtwórca Związku Zagranicznego Socjalistów Polskich i PPS, zerwawszy wcześniej z socjalistami zbliżył się do ruchu ludowego. W broszurze swej wzywał ogół mieszkańców do «zmowy» przeciwko zaborcy w imię walki o «wolność Polski i wolność każdego człowieka w Polsce».

Uczeń Augusta Rodina

Ceniony przedwojenny rzeźbiarz i uczeń Augusta Rodina, Józef Gardecki, wspierał ruch rewolucyjny, przemycał do Królestwa Polskiego „bibułę” Polskiej Partii Socjalistycznej i agitował. Jego żona we wspomnieniu „Zasypane gruzami” pisze o bracie skazanym za działalność rewolucyjną, którego wraz z Józefem odwiedzili na Pawiaku tuż po ceremonii ślubnej:

Rzeźbiarz Józef Gardecki

Józef Gardecki, ceniony przedwojenny rzeźbiarz i reżyser teatrów robotniczych pod zaborami, przemycał w trakcie Rewolucji 1905 roku bibułę z Krakowa do Królestwa Polskiego. Były to nielegalne wydawnictwa Polskiej Partii Socjalistycznej. Rozdawał je robotnikom i chłopom oraz agitował.

Proces Wandy Krahelskiej

Po nieudanym zamachu na generał-gubernatora Skałona, 18 sierpnia 1906 roku, zamachowczyniom (Wandzie Krahelskiej, Zofii Owczarkównie i Albertynie Helbertównie), udało się zbiec. W mieszkaniu wynajętym na potrzeby akcji został jednak paszport Wandy Krahelskiej. Choć Krahelska opuściła Królestwo Polskie i ukrywała się w Krakowie, carskiej Ochranie udało się ją odnaleźć. Wkrótce doszło do procesu. Pisał o tym Bolesław Drobner:

Zamach na Skałona

18 sierpnia 1906 r. w Warszawie miał miejsce zamach na generał-gubernatora Gieorgija Skałona.

„Skałon był zwolennikiem możliwie najostrzejszego stosowania środków represyjnych. Z całą szczodrością stosował on pozostający do jego dyspozycji arsenał środków wyjątkowych. W szczególności operował w najszerszej mierze stanem wojennym  […] Rozprawienie się ze Skałonem, który ponosił nie tylko oficjalną i formalną odpowiedzialność za system i metody rządzenia, ale odpowiedzialność najbardziej rzeczywistą i istotną, stawało się nakazem ówczesnej sytuacji, nieulegającym żadnym wątpliwościom, o ile się uznawało taktykę zamachów terrorystycznych.”

Przedwyborcza agitacja endecji

Rok 1906, nadchodzą wybory do Dumy. Endecja Dmowskiego agituje wśród mieszkańców warszawskiej Woli.

"Gdy nadeszła chwila obrony praw naszych i naszej polskości, żydzi i zżydziali postępowi demokraci stają przeciwko narodowcom. Pragną oni narzucić wam swoją wolę i wybrać na posłów obcych wam ludzi, którzy gotowi są zaprzedać Polskę dla własnego interesu. Oni to doprowadzili do nędzy całą ludność pracującą. Dość już tego. 

Nie pozwólmy, aby żydzi przewodzili nami. Wola, której mieszkańcy niegdyś piersi swymi bronili Warszawy przed nawałą wrogów i dziś potrafi jak jeden mąż bronić godności narodowej. Spieszcie więc obywatele dzielnicy Wolskiej jutro do urny wyborczej i głosuje zgodnie na kandydatów narodowych."

Źródło: Cyfrowa Biblioteka Narodowa Polona.

Dziady Mickiewicza w Nałęczowie

Jadwiga Gardecka, żona Józefa Gardeckiego, rzeźbiarza i publicysty, pisze o wystawieniu III części Dziadów w Nałęczowie w burzliwych latach Rewolucji.

Amatorski teatr robotniczy

Pod zaborami wystawianie sztuk Adama Mickiewicza groziło sankcjami. Mimo to, próbowano je wystawiać nielegalnie. Udało się to w latach rewolucji w Nałęczowie, gdzie Stefan Żeromski prowadził działalność oświatową. Z jego inspiracji grupa rzemieślników-koszykarzy* pod przewodnictwem Józefa Gardeckiego, rzeźbiarza i publicysty, odegrała III część Dziadów. Wśród widzów był m.in. Bolesław Prus.

Przeciw zakusom kamieniczników

Odezwa Polskiej Partii Socjalistycznej z 1906 roku w sprawie podwyżek komornego:

Towarzysze i Obywatele!

Wobec prześladowań przez rząd partii socjalistycznych - wielcy i mali wyzyskiwacze zaczęli podnosić głowy: starają się oni wydrzeć wywalczone w ostatnim roku na rzecz mas pracujących ustępstwa, usiłują wrócić do bezpowrotnie minionych czasów niczym nieograniczonego wyzysku.

Rekonstrukcja Rewolucji

Wiersz nadesłany przez Kamilę Kasprzak z Gniezna.

Rekonstrukcja Rewolucji

O ziemio łódzka, o ziemio jasna,
gdy Ciebie wita gnieźnieńskie serce
z podziwem tylko nisko się kłania,
bo twym świadectwem tak piękne dzieje.

Że lud roboczy co na ulice
wystąpił razem, wystąpił zgodnie
dał swój początek walce o życie
tak sprawiedliwe i wreszcie godne.

I gdy stanęła ta barykada
na Południowej i rogu Wschodniej
lub jak chciał Tuwim, leżący tramwaj
nikt się nie cofnął w tej bitwie krwawej.

Bo stawka przecie była wysoka
załopotały w górze sztandary,
czerwone, dumne, radość dla oka,
że już upada porządek stary.

Dziś więc idziemy tymi śladami
problemy mając znowu podobne,
lecz siłą naszą, że pamiętamy
i zawalczymy równie świadomie.

Źródło: Biblioteka Cyfrowa przy Wojewódzkiej Bibliotece Publicznej w Łodzi

Władysław Strzelecki

Ojciec wybitnego socjologa, Jana Strzeleckiego, brał udział w strajku szkolnym 1905 roku jako uczeń łódzkiego gimnazjum. Notka biograficzna o Władysławie „Witoldzie” Strzeleckim (1888-1935) pochodzi z książki Magdaleny Grochowskiej „Strzelecki. Śladem nadziei”:

Moskalu, obiecaj nam ordery i wstęgi

Piosenka A. Górskiego, „Głupi Moskal myśli”, mówi o roli bojówek narodowych w rozbijaniu solidarności robotniczej i ruchu rewolucyjnego. W utworze skierowano prośbę do władz rosyjskich, aby wsparły bojówki Narodowego Związku Robotniczego, „a za rok socjałów w Polsce już nie będzie!”.